İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

İşverenin eşi sigortalı sayılmaz

506 sayılı Kanunun 6/a maddesi hükmü uyarınca, işverenin ücretsiz çalışan eşi sigortalı sayılmamıştır. İşverenin eşinin sigortalı sayılabilmesi ücret ödeme şartına bağlanmıştır.

İŞVERENİN EŞİ İLE ÇOCUKLARININ SİGORTALILIK DURUMU

5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 4’ nci maddesine göre, bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlar sigortalı sayılmıştır. Sigortalı sayılabilmek için genel kural; hizmet akdine istinaden çalıştırılma, kanunun 6’ ıncı maddesinde belirtilen sigortalı sayılmayanlar arasında bulunmama ile çalışana yüklenilen iş görme ediminin, işverene ait işyerinde onun denetim ve gözetimi altında fiilen yerine getirilmesi şartları aranmaktadır.

Hizmet akdinde işçi ile işveren arasında bağımlılık mevcut olup, işçi işverene ait işyerinde veya işverenin göstereceği yerde çalışır. Kısaca, hizmet akdinde işçi üzerinde işverenin tam bir otoritesi bulunmaktadır. Ücret ler ne kadar hizmet akdinin unsuru ise de, sigortalı sayılmak için 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununca şart koşulmamıştır. Ancak, 506 sayılı Kanunun 6’ üncü maddesinde bazı istisnaları vardır. Bu istisnalardan birisi de işverenin eşinin sigortalı sayılabilmesi, eşin ücret ödeme şartına bağlıdır.

Bu çalışmamızda, uygulamada sıkça görülen işverenin eşi ile çocuklarının sigortalılık durumu irdelenecektir.

İŞVERENİN EŞİNİN SİGORTALILIĞI

Ücretsiz olarak çalışan eşler, 4721 sayılı Medeni Kanunun 185’inci maddesi hükmünde yerini bulan karşılıklı yardım görevini yerine getirmesi ve aile birliğinin yaşam düzeyinin yükseltilmesini amaçlaması nedeniyle, sigortalı sayılmamıştır. Eşin ücretsiz çalışması halinde hizmet akdi teşekkül etmemektedir. Eşin ücretle çalışması durumunda, taraflar arasında hizmet akdinin varlığının kabulü ile sigortalı sayılması gerekmektedir.

Eşler arasında karşılıklı yardımlaşma ve dayanışmayı esas alan Medeni Kanun hükümleri açısından, eşlerin birbirleri ile yanında çalışması, temel ilke olarak sosyal sigorta hukuku kapsamı dışında kabul edilmiştir. Ne var ki, ana ilke böyle olmakla birlikte, yaşam koşulları ve ekonomik zorunluluklar, eşlerin birbirleri yanında, yardımlaşma sınırlarını aşar nitelikte, hizmet akdi çerçevesinde çalışma zorunda bırakılabilir. Bu gibi, çalışma ilişkisinin hizmet akdi boyutlarına çıktığı ve ücret unsurunun da açıkça belirlendiği durumlarda, sigortalılık ilişkisi kabul edilmelidir. Bu tür bir hukuksal statü saptanırken, öncelikle, tarafların sosyal ve ekonomik durumları, çalışılan işyerinin özellikleri ve çalışma koşulları hep birlikte gözetilmeli ve gerçek bir çalışma akdinin varlığı konmalıdır.

Eş dışında, ücretsiz çalışan aile mensupları, komşular ve arkadaşlar dahi sigortalı sayılırlar.

İŞVEREN ÇOCUKLARININ SİGORTALILIĞI
5510 sayılı Kanunda işverenin işyerinde çalışan çocukları, ana, baba ve kardeşleri için herhangi bir istisna hükmü yer almadığından, işverenin hısımları hizmet akdine dayanarak çalıştıkları takdirde sigortalı sayılacaklardır.
İşveren çocuklarının sigortalılık durumları, 4721 sayılı Medeni Kanunun 14, 15, 16 ve 451’ inci madde hükümleri çerçevesinde, 5510 sayılı Kanunun sigortalı sayılmaya ilişkin genel hükümlerine tabidir.

Bilindiği gibi; hizmet akdi iki taraflı akitlerden olup karşılıklı borç doğuran bir akittir. Buna göre çocuk ile baba veya ana arasında yapılmış olan hizmet akdi, bir vasinin açık veya örtülü onamasını içeriyorsa, çocuğun sigortalı olarak çalıştığının kabulü gerekir. Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça, kendi işlemleriyle borç altına giremezler. Ayırt etme gücüne sahip küçükler ile baba veya ana arasında yapılacak bir hizmet akdinin yukarıdaki şartları ihtiva etmemesi durumunda, geçerli bir hizmet akdinden ve dolayısıyla da çocuğun sigortalılığından söz etmek mümkün olmayacaktır.
18 yaşını bitirmiş, 18 yaşından önce evlenmiş 10 veya mahkeme kararı ile fiil ehliyeti kazanmış çocukların sigortalı sayılmaları gerekir.

Ayırt etme gücüne11 sahip olmayan kimselerin gerek ana veya babalarına ait işyerinde, gerekse başka bir işverene ait işyerinde çalışmaları durumunda, sigortalı sayılmalarına imkân yoktur.

SONUÇ
506 sayılı Kanunun 6/a maddesi hükmü uyarınca, işverenin ücretsiz çalışan eşi sigortalı sayılmamıştır. İşverenin eşinin sigortalı sayılabilmesi ücret ödeme şartına bağlanmıştır. Uyuşmazlık konusu olduğu durumlarda da, işyerinin özelliği, işin niteliği ile eşin bu işi yapabilecek konumda olup olmadığı araştırılarak sonuç oluşturulmaktadır.

İşverenin çocuklarının sigortalı olup olmayacağı konusunda, 506 sayılı Kanunda herhangi bir engel getirilmediği görülmektedir. 4721 sayılı Medeni Kanunun ilgili hükümleri de göz önünde bulundurulmak suretiyle, hizmet akdine istinaden çalışıyorlarsa sigortalı sayılacaklardır.