İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Ücret Bordrosunda Bulunması Gereken Bilgiler

İşçiye ifa ettiği iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutara ücret denir. Ücret, kural olarak, Türk parası ile iş yerinde elden veya işçi adına açılmış bir banka hesabına ödenir. Bu şekilde belli bir iş yerine kanunen bağlı olan işçinin işverene bağlı olarak yaptığı iş karşılığında yapıldığı aldığı ücret ve varsa yapılan kesintileri göstermek üzere belge düzenlenmesi gerekmektedir.(1) Söz konusu belgeye “Aylık Ücret Bordrosu” denilmektedir ve söz konusu belge muhasebe kayıtlarında esas alınan belgeler arasındadır. Zira ücret bordrosu işçiye ödenen ücretin muhasebe kaydında gider olarak gösterilmesinde dayanak olarak kabul edilir.

Görüldüğü üzere; yapılan iş karşılığında işverence işçiye ödenen ücret ve dolayısıyla ücret bordrosu öncelikle ücretin, işçi-işveren ilişkisine dayanması sebebiyle 4857 sayılı İş Kanunu, ücret üzerinden sigorta prime esas kazanç ve vergi hesabı yapılması sebebiyle 5510 sayılı SSGSS Kanunu ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununu ilgilendirmektedir. Bu sebeple ücret bordrosu ile ilgili söz konusu üç kanunda ve ilgili tebliğ, yönetmeliklerde tanımlar yapılmıştır.

Makalemizde 4857, 5510 ve 213 sayılı Kanunlar çerçevesinde ücret bordosunda bulunması gereken bilgiler izah edilmiştir.

4857 SAYILI KANUNA GÖRE ÜCRET BORDROSUNDA BULUNMASI GEREKEN BİLGİLER

4857 sayılı İş Kanununda ücret bordrosu tabiri yerine kanunun 37’nci maddesinde “Ücret Hesap Pusulası” tabirine yer verilmiştir. 4857 sayılı Kanuna göre; ücret hesap pusulası şekil şartı ve müeyyidesi şu şekildedir.

Şekil Şartı; işveren iş yerinde veya bankaya yaptığı ödemelerde işçiye ücret hesabını gösterir imzalı veya iş yerinin özel işaretini taşıyan bir pusula vermek zorunda olduğu ve pusulada ödemenin günü ve ilişkin olduğu dönem ile fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücretleri gibi asıl ücrete yapılan her çeşit eklemeler tutarının ve vergi, sigorta primi, avans mahsubu, nafaka ve icra gibi her çeşit kesintilerin ayrı ayrı gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bununla beraber ,”İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğinin 10’uncu maddesinde, normal çalışmalarına ait ücretlerle birlikte ödenen ve işçilerin işlemiş olan fazla çalışma ve fazla sürelerle ilgili çalışma ücretleri ücret bordrolarında ve İş Kanununun 37’nci maddesi uyarınca işçiye verilmesi gereken ücret hesap pusulalarında açıkça gösterilmesi gerektiği de belirtilmiştir.

Her ne kadar kanunda ücret hesap pusulası tanımı yapılmış olsa da imza ve kapsayacakları kayıtlar dışında herhangi bir şekle bağlı tutulmamıştır. Uygulamada ücret dökümünün yer aldığı belgelerin de işçilere verildiği görülmektedir. Bu tür şerit belgelerin de, yasal düzenlemeye uygun bulunması durumunda ücret hesap pusulası yerine geçebileceği kabul edilmektedir.(2)

Müeyyidesi; kanunda herhangi bir şekil şartı yer almadığından ücret hesap pusulası ile ilgili şekil şartı yönünden bir ceza da söz konusu değildir. Ancak işverenler ücret hesap pusulası düzenleyerek, işçilere düzenli olarak vermek zorunda oldukları için aksine hareket edilmesi yani işçiye verilmemesi durumunda işverenler hakkında, İş Kanununun 102/b maddesi gereği 2010 yılı için 412 TL idari para cezası uygulanır. Bu ceza genel bir ceza olup işçi sayısına bağlı değildir.

5510 SAYILI KANUNA GÖRE ÜCRET BORDROSUNDA BULUNMASI GEREKEN BİLGİLER

Sosyal sigorta işlemlerinde işverenler, Kuruma verdikleri prim belgesinde yazılı olanları doğrulayıcı nitelikte olmak üzere aylık ücret tediye bordrosu düzenlemekle yükümlüdürler. Ücret bordroları sigorta primine esas kazancın tespitinde kullanıldıkları için 5510 sayılı Kanunun 102’nci maddesinde aylık ücret tediye bordrosu tabirine ve bulunması gereken bilgilere yer verilmiştir. 5510 sayılı Kanuna göre; ücret hesap pusulası şekil şartı ve müeyyidesi şu şekildedir.

Şekil Şartı; 5510 sayılı Kanunun 102’nci madde ( e ) bendinin 5’ini alt bendinde ücret bordrosunda,

a- İşyerinin sicil numarası,
b- Bordronun ilişkin olduğu ay,
c- Sigortalının adı, soyadı,
d- Sigortalının sosyal güvenlik sicil numarası,
e- Ücret ödenen gün sayısı,
f- Sigortalının ücreti,
g- Ödenen ücret tutarı,
h- Ücretin alındığına dair sigortalının imzasının bulunması,

Zorunludur denilmiştir. Ancak hemen belirtmek gerekirse; ücretlerin ve diğer ödemelerin makbuz mukabilinde veya banka aracılığı ile yapılması hâlinde ücret tediye bordrosunda imza şartı aranmaz. Aynı husus Sosyal Sigorta İşlemler Yönetmeliğinin 112’nci maddesinde de izah edilmiştir.

Müeyyidesi; Yukarıda belirtilen şartlarda şekil şartının sağlanmadan düzenlenen ücret bordroları geçerli sayılmaz ve her bir geçersiz ücret tediye bordrosu için aylık asgarî ücretin yarısı tutarında, idarî para cezası uygulanır. Söz konusu ceza ihmal edilen her bilgi için ayrı ayrı olarak uygulanmaz. Örneğin; bir ücret bordrosunda sigortalının sicil numarası ile beraber iş yeri sicil numarasının da yazılı olmaması durumunda uygulanacak olan ceza aylık asgarî ücretin yarısı tutarında olacaktır. Buna göre; 2010 yılı asgari ücret 729.-TL olduğu için 2010 yılı Temmuz ayına kadar ki ücret bordrosu geçersizliğinden dolayı 364,5.-TL idari para cezası uygulanır.

213 SAYILI KANUNA GÖRE ÜCRET BORDROSUNDA BULUNMASI GEREKEN BİLGİLER

213 sayılı Vergi Usul Kanunun 238’inci maddesine göre; işverenler her ay ödedikleri ücretler için ücret bordrosu tutmaya mecburdurlar. Gelir Vergisi Kanununa göre vergiden muaf olan ücretlerle diğer ücret üzerinden vergiye tabi hizmet erbabına yapılan ücret ödemeleri için bordro tutulmaz. 213 sayılı Kanuna göre; ücret hesap pusulası şekil şartı ve müeyyidesi şu şekildedir.

Şekil Şartı; Söz konusu madde de; ücret bordrolarına en az aşağıdaki malumat yazılır denilmiştir.

1. Hizmet erbabının soyadı, adı; ücretin alındığına dair imzası veya mührü (Ücretin ödenmesinde ayrıca makbuz alan işverenlerin tutacakları ücret bordrosuna imza veya mühür konulması mecburi değildir.);
2. Varsa vergi karnesinin tarih ve numarası;
3. Birim ücreti (Aylık, haftalık, gündelik, saat veya parça başı ücreti);
4. Çalışma süresi veya ücretin ilgili olduğu süre;
5. Ücret üzerinden hesaplanan vergilerin tutarı.
6. Bordronun hangi aya ait olduğu baş tarafında gösterilir,
7. Müessese sahibi veya müdürü ile bordroyu tanzim eden memur tarafından imzalanır.

Bununla beraber 265 seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğinin 8.1. Muhtasar Beyanname Veren İşverenlerce Yapılacak İşlemler, başlıklı maddesinin ikinci fıkrasında ise ücret bordosuna ‘Asgari Geçim İndirimi’ satırı açılması istenilmiştir.

Müeyyidesi; Kanunda belirtilen şekilde düzenlenmeyen bordrolar nedeniyle mükelleflere V.U.K ’nun 352’nci maddesine göre ikinci derece usulsüzlük cezası kesilir.

 SONUÇ

Sonuç itibariyle söz konusu kanunlar çerçevesinde iş yeri kayıt ve belgeleri dolayısıyla ücret bordroları incelenecek olan işverenin ücret bordrolarının yukarıdaki kanun, tebliğ ve yönetmeliklerde belirtilen bütün şartları taşıması gerekmektedir.

Bu cümleden hareketle ki 4857, 5510 ve 213 sayılı Kanunlar (sk.) çerçevesinde ücret bordosunda bulunması gereken bilgiler şu şekilde olmalıdır;

1- İşyerinin sicil numarası (5510 sk gereği)
2- Bordronun ilişkin olduğu ay (5510 ve 213 sk gereği)
3- Bordronun tanzim tarihi (213 sk gereği)
4- Sigortalının (Hizmet erbabının) adı, soyadı (5510 ve 213 sk gereği)
5- Sigortalının sosyal güvenlik sicil numarası (5510 sk gereği)
(Varsa) vergi karnesinin tarih ve numarası (213 sk gereği)
6- Ücret ödenen gün sayısı (4857-5510- 213 sk gereği)
7- Ücretin miktarı (5510-213 sk gereği)
Ücrete ilişkin olduğu dönem ile fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücretleri gibi asıl ücrete yapılan her çeşit eklemeler (4857 sk gereği)
8- Ücretin alındığına dair sigortalının (hizmet erbabının-işçinin) imzasının bulunması (4857-5510- 213 sk gereği)
9- Ücret üzerinden hesaplanan vergilerin (gelir, damga vergisi ve aylık geçim indirim belgesi) tutarı (213-4847 sk gereği)
10- İşverenin ve bordroyu tanzim edenin imzası (213 sk gereği) bulunmalıdır.

Bu yasal şartların yanında ücret bordrosunda (varsa) avans mahsubu, nafaka ve icra gibi her çeşit kesintiler ile SGK işveren hissesi, sigortalı hissesi, İşsizlik Sigortası işveren ve sigortalı hisseleri de belirtilmelidir.

Ersin UMDU
SGK Müfettişi