İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

İş kazaları ve işverenin sorumluluğu

İş kazası, 5510 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinin birinci fıkrasında sayılan hal ve durumları sonucunda meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen yada ruhen özre uğratan olay olarak tanımlanmıştır.

İş kazası sayabilmek için; Kazayı geçiren kişinin sigortalı olması, kazanın meydana gelmesi, kaza ile sonuç arasında uygun bir illiyet bağının bulunması kaza sonucu bedence veya ruhça özre uğraması ve bu unsurların bir arada gerçekleşmesi gerekmektedir. Ancak İş kazası işin yürütümü sırasında meydana gelen olayı ifade etmekte ise de, yapılan işle ilgisi olmayan hal ve durumlarda meydana gelen olayları da kapsamaktadır.

Sigortalıların “İş Kazası” geçirmeleri hâlinde işverenleri, kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhâl, Kuruma (SKG) en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde haber vermek zorundalar.

SGK’ya  bildirimin dışında ayrıca, 4857 sayılı İş Kanunu gereğince işverenler, işyerlerinde meydana gelen iş kazasını ve tespit edilecek meslek hastalığını en geç iki iş günü içinde yazı ile işyerinin tescilli bulunduğu  Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadırlar. (4857/77. Md.)

İş kazasını iki iş günü içinde ilgili ÇSGB bölge müdürlüğüne bildirmeyen işveren idari  para cezası ödemek zorunda kalacaktır.  (4857/105 Md.)

İŞ KAZALARINDA YAPILMASI GEREKEN İDARİ İŞLEMLER

   1. İş kazasına uğrayan personel derhal gerekli sağlık yardımları yapılır.
   2. İşyeri kaza raporu düzenlenir. Şahitlerin ifadesi alınır.
   3. Kaza jandarma veya polise derhal bildirilir.
   4. Kaza ilgili Sigorta İl / sigorta Müdürlüğüne vizite kağıdı ile en geç kazadan sonraki üç gün içinde bildirilir.
   5. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürlüğüne bildirim formu ile en geç üç iş günü içinde haber verilir.
   6. Kaza ile ilgili bir dosya hazırlanır. Evraklar burada muhafaza edilir.               
       Dosyada ayrıca ;
         –   işçinin sigortalı işe giriş bildirgesi
         –   işe giriş sağlık raporu
         –   kaza tarihinden önceki dört aya ait ücret  hesap pusulalarının sureti
         –   işçi çizelgesi
         –   eğitim belgesi ile diğer sertifikalar ve kişisel koruyucuları teslim belgeleri yer alır.

İŞ KAZASI NEDİR?

5510 sayılı Kanunun 13.maddesinde iş kazası tanımı yapılmıştır. Sigortalının geçirdiği kazanın iş kazası sayılması ancak durumlarının bu tanıma uyması ile mümkündür.

Buna göre ;

a-   Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
b-   İşveren tarafından yürütülmekte olan iş dolayısıyla,
c-   Sigortalının işveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda
d-   Emzikli sigortalı kadına çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
e-   Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere toplu olarak götürülüp getirilmeleri sırasında,

Geçirdikleri kaza iş kazası sayılmaktadır.

Yukarıda belirtilen tanımlar dışında geçirilen kazanın iş kazası sayılması olanaksızdır.

Sigortalının geçirdiği kazanın kanunda öngörülen şekilde olup, olmadığını inceleme yetkisi sigorta müfettişlerine aittir. Sigorta müfettişleri kazayı inceleyerek düzenledikleri raporda iş kazası olup olmadığına karar verir.

Sigortalının sigorta müfettişlerinin düzenlediği raporlara karşı dava açma hakkı bulunmaktadır.

İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞINDA SİGORTALININ SORUMLULUĞU

Sosyal Sigortalar Kanunu, sigortalıyı iş kazasını en geç kazadan sonraki gün içinde işverene veya kuruma bildirmekle sorumlu tutmuştur. Kanun koyucu sigortalıyı, iş kazası veya meslek hastalığın nedeniyle yapılan tedavisinde kurum hekiminin kendisine ilişkin önlem ve önerilerine uymayı da zorunlu kılmıştır. Sigortalının tedavisi ile ilgili kurum hekiminin önerilerini savsaklaması veya uymaması durumunda tedavisi uzar ya da malullük derecesi artarsa bundan sorumlu olacaktır. Sigortalıya uygulanan müeyyide geçici veya sürekli iş göremezlik gelirinin % 50 yi geçmemek üzere kusur nispeti kadarının kesilmesidir. Bir başka söyleyişle kurum hekiminin tavsiyesine uymayan sigortalı 10 gün yerine 20 günde iyileşmiş ve bunda % 100 kusurlu kabul edilmiş ise uzayan 10 günlük tedavi süresinde geçici iş göremezlik ödeneği %50 oranında azaltılarak kurum tarafından kendisine ödenecektir.

Ancak sigortalının kurumun yazılı bildirimine rağmen tedaviyi kabul etmemesi halinde uygulanan müeyyide sigortalının tedavi için kuruma başvuracağı tarihe kadar tedavisinin yapılmaması ve iş göremezlik ödeneğinin ödenmemesidir.

Kasıtlı olarak iş kazasına uğrayan veya meslek hastalığına yakalanan sigortalının sadece tedavisinin yapılması ön görülmüştür. Bu durumdaki sigortalının geçici veya sürekli iş göremezlik geliri ödenmesi söz konusu değildir.

Suç sayılır eylemi yada bağışlanmaz kusuru nedeniyle iş kazası veya meslek hastalığına yakalanan sigortalının ise tedavisi yapılır, ancak raporda saptanan kusuru oranında %50 yi geçmemek üzere geçici veya sürekli iş göremezlik gelirinde kesinti yapılarak ödenir.

Burada önemli olan sigortalıların işyerinde alınan iş güvenliği önlemlerine ve bu konulardaki talimatlara mutlaka uymasıdır.

SGK ÜNİTELERİNCE İŞ KAZASI SORUŞTURMASI
 
1- İşverence düzenlenen iş kazası bildirgesi ve eki belgelere göre, ünite, kamu idarelerinin görevleri gereği düzenlemiş olduğu belge ve tutanaklardan, sigorta olayı için gerekli bilginin temin edilmesi şartıyla başka bir soruşturma ve denetime gidilmeden olayın iş kazası sayılıp sayılamayacağına karar verebilir.

2- Ünitece karar verilemeyen, şüpheli görülen ve tereddüt edilen, uzun süreli tedavi gerektiren, maluliyet veya ölümle neticelenen, Kuruma büyük malî yük getiren iş kazaları Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca veya Bakanlık iş müfettişlerince soruşturulur.

3- Bakanlık iş müfettişlerinin rapor ve tutanaklarında gerekli bilgilerin yer alması veya yargı kararının bulunması durumlarında, ünitelerce tekrar inceleme talep edilmez.

4- İş kazası soruşturmaları, sigortalılık durumu, iş kazası bildirgesinde bildirilen olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı, işveren sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesinin uygulanıp uygulanmayacağı, olayın meydana gelmesinde sigortalının kastı, ağır kusuru, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi ile üçüncü şahısların kusurlu hallerinin olup olmadığı hakkında karar verilebilmesi için yapılır.

5- Kuruma bildirilen hususların gerçeğe uymadığı ve olayın iş kazası olmadığının anlaşılması hâlinde, Kurumca bu olay için yersiz olarak yapılmış ödemeler, gerçeğe aykırı bildirimde bulunanlardan ilgili mevzuat hükümlerine göre tahsil olunur.

İŞVEREN VE ÜÇÜNCÜ ŞAHSIN SORUMLULUĞU

1- İş kazası, işverenin kastı sonucunda meydana gelmişse işveren Kuruma karşı sorumlu hale gelir. Kasıt; iş kazası, işverenin bilerek ve isteyerek, hukuka aykırı eylemiyle neden olması halidir. İşverenin eylemi hukuka aykırı olmamakla birlikte, yaptığı hareketin hukuka aykırı sonuç doğurabileceğini bilmesi, ihmali veya ağır ihmali sorumluluğunu kaldırmaz.
 
2- İş kazası işverenin, sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği ile ilgili mevzuat hükümlerine aykırı hareketi sonucunda oluşmuşsa bu da işvereni Kuruma karşı sorumlu hâle getirir. Mevzuat; yasal olarak yürürlüğe konulmuş ve yürürlüğünü muhafaza eden, sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği alanında, yasa koyucu ile yasa koyucunun yürütme veya idareye verdiği yetki sonucu, bu organlarca kabul edilen genel, objektif kural veya hükümlerin tümüdür.

3- İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır. Kaçınılmazlık; olayın meydana geldiği tarihte geçerli bilimsel ve teknik kurallar gereğince alınacak tüm tedbirlere rağmen, iş kazasının meydana gelmesi durumudur. İşveren alınması gerekli herhangi bir tedbiri almamış ise olayın kaçınılmazlığından söz edilemez.

4- İş kazası, üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmişse, sigortalıya ve hak sahiplerine yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin yarısı, zarara sebep olan üçüncü kişilere ve şayet kusuru varsa bunları çalıştıranlara rücu edilir.

5- Üçüncü bir kişinin kastı nedeniyle malul veya vazife malulü olan sigortalıya veya ölümü halinde hak sahiplerine, Kanun uyarınca bağlanacak aylığın başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin yarısı, zarara sebep olan üçüncü kişilere rücu edilir.

KAZAYA SEBEP OLAN CEZASINI DA ÇEKER

1- İşveren veya üçüncü şahıslar aleyhine açılacak rücuan tazminat davalarına konu olabilecek tutar, sigortalı ve hak sahiplerine bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerine, Kurum tarafından Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken diğer ödemeler eklenerek hesaplanır.

2- İşveren, birinci fıkrada belirlenen rücuan tazminat davalarına konu olan, Kurumca sigortalıya veya hak sahiplerine Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin tamamından kusur oranı kadar sorumludur.

3- Ancak, üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelen iş kazası olaylarında zarara sebep olan üçüncü kişiler ve şayet kusuru varsa bunları çalıştıranlar, sigortalıya ve hak sahiplerine yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamının yarısından kusur oranları kadar sorumludur.

4- Üçüncü bir kişinin kastı nedeniyle malul veya vazife malulü olan sigortalıya veya ölümü halinde hak sahiplerine, bağlanacak aylığın başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin yarısından üçüncü kişiler kusurları oranında sorumludurlar.

İŞ KAZASINI 2 GÜNDE BİLDİRMEK ŞART

4857 sayılı Kanuna göre İş Kazası bildirimi şöyle düzenlenmiştir? (4857/77 Madde):

1- İşverenler iş yerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler.

2- İşverenler iş yerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyulup uyulmadığını denetlemek, işçileri karşı karşıya bulundukları mesleki riskler, alınması gerekli tedbirler, yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek ve gerekli iş sağlığı ve güvenliği eğitimini vermek zorundadırlar.

3- Yapılacak eğitimin usul ve esasları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenip yürürlüğe konulur.

4- İşverenler iş yerlerinde meydana gelen iş kazasını en geç 2 iş günü içinde yazı ile ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadırlar.

Ekler:

1- İş Kazası Bildirim Formu EK-7  *YENİ*
2- İş Kazası Tutanak
3- İş Kazası SGK Dilekçe
4- İş Kazası Bölge Çalışma Md. Dilekçe

S.M Mali Müşavir
Fatih ÇOLAK