Genel sağlık sigortası kime ne getiriyor?

By | 17 Ocak 2012

1 Ocak 2012’den itibaren;

– Sosyal güvencesi olmayan işsizler,
 -Eğitimde olmayan 18 yaşını tamamlamış çocuklar,
– Eğitimde olmakla birlikte lise ve dengi okullarda 20 yaşını dolduran çocuklar,
– Yüksek öğrenimde 25 yaşını doldurmuş çocuklar,
– Yeşil kartlılar, zorunlu olarak genel sağlık sigortalısı yapıldı.

Çağrı üzerine veya kısmi süreli çalışma nedeniyle SSK’ya, ay içinde 30 günden az prim ödeyenlere de sağlık yardımı alabilmeleri için, 1 Ocak 2012’den itibaren, genel sağlık sigortası primlerini 30 güne tamamlama zorunluluğu getirildi.

Sistem nasıl işleyecek?
Kendiliğinden tescil: Sosyal Güvenlik kurumu (SGK), 1 Ocak 2012’den itibaren genel sağlık sigortalısı olmayanları, genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi durumunda olmayanları, genel sağlık sigortalılığı sona erenleri, reşit olanları ve yeşil kartlıları kendiliğinden genel sağlık sigortalısı yaptı. Burada kişinin ‘genel sağlık sigortalısı olurum ya da olmam’ gibi bir seçeneği yok.

Genel sağlık sigortası olanlar prim ödeyecek mi?
Genel olarak tanımlayacak olursak; genel sağlık sigortası parasız değil. Sistem primli. Yani her ay prim ödenerek, sağlık yardımı alınabilecek. Ancak, geliri olmayanlar da korunmuş durumda. Gelir olmayanların primi devlet tarafından ödenecek.

Yapılan gelir testi sonunda aile içindeki kişi başına düşen aylık gelirin asgari ücretin üçte biri olan 295.50 liradan az olduğu tespit edilenlerin primlerini Hazine ödeyecek. Başka bir ifadeyle, bu durumdakiler prim ödemeden sağlık yardımı alacak.

Ancak, 1 Ocak 2012 itibarıyla genel sağlık sigortalısı yapılan 2 milyon işsiz gelir testi ile aile içi kişi başına düşen aylık gelir tutarı tespit edilene kadar, aylık 212.76 lira prim ödeyecek. SGK her ay primi tahakkuk ettirecek. Primi ödemeyene her ay gecikme zammı işletilecek. Esnaf tüccar, sanayici, şirket ortaklarına her ay tahakkuk ettirilen Bağ-Kur primi gibi, işsizlere de gelir testi sonuçlanana kadar her ay 212.76 lira genel sağlık sigortası primi tahakkuk ettirilecek.

Gelir testi için yazı gönderilecek
SGK bu durumdaki kişilere ‘bir ay’ içinde, ‘sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarına’ başvurması gerektiğine dair bir yazı gönderecek. Söz konusu yazıyı alan işsiz, en geç bir ay içinde, adrese dayalı nüfus kayıt sisteminde kayıtlı ikametgahının bulunduğu yerdeki ‘Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’na, gelir tespitine esas teşkil edecek göstergeleri içeren ‘form’ ile başvuracak. Vakfa ‘muvafakatname’ vererek gelir testi yapmasını sağlayacak.

Gelir testi yaptırmayanın durumu ne olacak?
Gelir testi için Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’na başvurması gerektiğine ilişkin yazıyı alan ve bir ay içinde, gelir testi yaptırmak için vakfa başvurmayan veya başvurup da gelir testi yapılmasını istemeyenlerin, aylık asgari ücretin iki katı kadar geliri olduğu kabul edilecek. Adlarına da her ay 212.76 lira genel sağlık sigortası primi tahakkuk ettirilecek.

Gelir kontrolü evde yapılacak
Gelir tespitinde aynı hane içinde yaşayan eş, evli olmayan çocuk, büyük anne ve büyük babaya ön inceleme yapılacak. Ön inceleme sonunda genel sağlık sigortalısı veya bakmakla yükümlü olduğu kişi statüsünde olduğu tespit edilenler değerlendirmeye alınmayacak. Haklarında gelir testi yapılmayacağı kendilerine yazılı olarak tebliğ edilecek. Diğerlerine başvuru formundan beyan edilen bilgiler doğrultusunda gelir testi yapılacak. Ancak, gelir testi sonucunu doğrulamak amacıyla, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı personeli, ‘hane ziyareti bilgi formu’ kullanarak başvuruda bulunanların evlerine gidilecek. Evde formdaki bilgilerin doğru olup olmadığı kontrol edilecek. Evdeki eşya ve yaşam biçimine bakılmak suretiyle kişinin beyan ettiği bilgilerin doğruluğu konrol edilecek.

Gelir nasıl tespit edilecek?
Genel sağlık sigortası uygulamasının püf noktasını gelir tespiti oluşturuyor. Çünkü, yapılacak tespit sonucunda bulunan aylık gelir, prim ödenip ödenmeyeceğini, ödenecekse ne kadar prim ödeneceğini belirliyor.

Özetle; gelir tespiti şu şekilde yapılıyor:
Aynı evde yaşayan aile bireylerinin aylık gelirleri, harcamaları, malları ile bunlardan doğan haklar da dikkate alınarak, 13 ayrı kurumun 28 farklı harcama ve gelir kalemine göre puanlama usulüyle geliştirdiği gelir tespit ölçütleri kullanılarak aile içinde kişi başına düşen aylık gelir bulunacak.

– Gelir tespitinde aynı ev içinde yaşayan eş, evli olmayan çocuk, büyük anne ve büyük babanın gelirleri toplama dâhil edilecek.
 -Öğrenim nedeniyle aynı evde yaşamayan 25 yaşını doldurmamış çocuklar, öğrenimleri süresince aynı evde yaşıyor gibi, gelir tespitinde dikkate alınacak.
  -Aynı evde birden fazla ailenin yaşaması halinde, her bir aile için ayrı gelir tespiti yapılacak.
  -Gelir tespitinde aynı evde yaşama kriteri esas. Aynı evde yaşayan aile bireylerinin gelirleri toplanıyor. Gelir testi yapılan kişi ile aynı evde yaşamayan anne ve babası, bakmakla yükümlü olunan kişi statüsünde olsalar dahi, anne ve babaya ayrı gelir tespiti yapılacak.
  -Kendisine kanuni temsilci atanan kişilerin gelir tespitinde aynı evde yaşayan eşi evlenmemiş çocuğu ve anne ve babasının geliri toplama dâhil edilirken aynı evde yaşasa dahi kanuni temsilcinin geliri dikkate alınmayacak.

Prim ödemeden sağlık yardımı alacaklar
Yapılan gelir tespiti sonunda, aile içinde kişi başına düşen aylık gelir tutarı asgari ücretin üçte birinden, yani 295.50 liradan az olduğu tespit edilenler prim ödemeden devlet hastanelerinden sağlık yardımı alacak. Bunların genel sağlık sigortası primi Hazine tarafından ödenecek. Örneğin; aynı evde eş, dört çocuk ile büyükanne-büyükbabanın oturduğu ve yapılan gelir tespitinde aile içi kişi başına düşen aylık gelirin 200 lira çıktığını varsayarsak, bu ailede baba, eş, dört çocuk ile büyükanne ve büyükbaba olmak üzere toplam sekiz kişi genel sağlık sigortalısı kapsamına girecek ve prim ödemeden sağlık yardımı alacak.

35.46 lira prim ödeyerek sağlık yardımı alacaklar
Yapılan gelir tespiti sonunda konuttaki kişi başına düşen aylık geliri asgari ücretin üçte biri (295.50 lira) ile asgari ücret (886.50 lira) arasında olan bir aile reisi, eşini, çocuklarını varsa anne ve babasını bakmakla yükümlü olduğu kişi olarak genel sağlık sigortasına tescil ettirebilir. Aile reisi sadece kendi için 35.46 lira prim öder ve eşi, çocukları ile varsa anne-babası prim ödemeden sağlık yardımı alır. Örneğin; anne baba, dört çocuk ile büyükanne ve büyükbabanın oturduğu aynı evde yapılan gelir tespitinde aile içi kişi başına düşen aylık gelir tutarının 600 lira tespit edildiğini varsayarsak; eşlerden biri, örneğin, babanın genel sağlık sigortalısı olarak aylık 35.46 lira prim ödemesi halinde, eşi, dört çocuğu ile anne ve babasını genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi statüsünde prim ödemeden sağlık yardımı alır.

106.38 lira primle sağlık yardımı alacaklar
Yapılan gelir tespiti sonunda aile içinde kişi başına düşen aylık gelir tutarı asgari ücret (886.50 lira) ile asgari ücretin iki katı (1773 lira) arasında olanlar, aylık 106.38 lira prim ödeyerek sağlık yardımı alacak. İşsiz baba sağlık sigortalısı olur kalan aile bireyleri bakmakla yükümlü olunan kişiler olarak genel sağlık sigortasına tescil edilir. Genel sağlık sigortalısı olarak tescil edilen kişi, aylık 106.38 lira prim öder. Ailenin diğer fertleri (eş, çocuklar, büyükanne ve büyükbaba) prim ödemeden sağlık yardımı alır. Örneğin; aynı evde eş, dört çocuk ile büyükanne ve büyükbabanın oturduğu ve yapılan gelir tespitinde kişi başına düşen aylık gelirin 900 lira çıktığını varsayarsak, bu ailede baba genel sağlık sigortalısı olarak aylık 106.38 lira prim ödeyecek. Eş, dört çocuk ile büyükanne ve büyükbaba da bakmakla yükümlü olunan kişiler olarak prim ödemeden sağlık yardımı alacak.

212.76 lira prim ödeyerek sağlık yardımı alacaklar
Gelir tespitinde aile içinde kişi başına düşen aylık gelir tutarı asgari ücretin iki katı (1773 lira) ve daha fazla olanlar aylık 212.76 lira prim ödeyerek sağlık yardımı alacak. İşsiz baba genel sağlık sigortalısı olacak. Eş, çocukları ile varsa büyükanne ve büyükbaba da genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi olarak tescil edilecek. Baba aylık 212.76 lira prim ödeyecek. Ailenin diğer fertleri prim ödemeden sağlık yardımı alacak. Örneğin; aynı evde eş, dört çocuk ile büyükanne ve büyükbabanın oturduğu, kişi başına düşen aylık gelir tutarının 2000 lira çıktığını varsayarsak, bu ailede baba genel sağlık sigortalısı olarak aylık 212.76 lira prim ödeyecek. Eş, dört çocuk ile büyükanne ve büyükbaba da bakmakla yükümlü olunan kişiler olarak prim ödemeden sağlık yardımı alacak.

Kız çocuklarının durumu
1 Ekim 2008’e kadar olan uygulamada kız çocukları yaşları ne olursa olsun, sigortalı çalışmamak koşuluyla, evlenene kadar anne ve babalarının üstünden sağlık yardımı alabiliyordu. Evlendiğinde sağlık yardımı kesiliyor, boşandığında sigortalı çalışmıyor veya emekli değilse, tekrar anne ve babasının üstünden sağlık yardımı alıyordu. Aynı şekilde sigortalı işe giren kız çocuğu anne ve babası üstünden sağlık yardımı alamıyor, ancak işsiz kaldığında evli değilse tekrar anne veya babasının üstünden sağlık yardımı almaya başlıyordu. 1 Ekim 2008’den itibaren bu uygulamaya son verildi. Eğitimi devam etmeyen kız çocuğu 18, orta öğrenimde 20 ve yüksek öğrenimde 25 yaşını doldurduğu tarihten itibaren anne veya babası üstünden sağlık yardımı alamıyor. 1 Ekim 2008’den itibaren, belirtilen yaş hadlerini dolduran kız çocuklarından isteyenler, genel sağlık sigortasına kayıt olmaları ve gelir durumlarına göre prim ödeyerek veya prim ödemeden sağlık yardımı almaya başladı. Ancak, toplumda büyük tepki gören bu uygulamadan, 6111 sayılı yasa ile 1 Mart 2011’den itibaren vazgeçildi. Eski uygulamaya geri dönülerek, 1 Ekim 2008 itibarıyla anne veya babasından sağlık yardımı alma hakkı olan kız çocuklarına evlenene kadar anne ve babaları üstünden sağlık yardımı alma hakkı tekrar verildi. 1 Ekim 2008 itibarıyla anne veya babasından sağlık yardımı alma hakkı olan kız çocukları sigortalı çalışmamaları ve evlenmemeleri şartıyla bugün de anne ve babaları üstünden prim ödemeden sağlık yardımı alabilecekler. Ancak 1 Ekim 2008 itibarıyla anne ve babası üstünden sağlık yardımı alma hakkı olmayan kız çocuklarının bugün için, anne ve babası üstünden sağlık yardımı alıp almayacağı hususunda belirsizlik var.

Çocuklar prim ödeyecek mi?
18 yaşını doldurana kadar çocuklar prim ödemeden sağlık yardımı alacak. Çocuğun prim ödemeden sağlık yardımı almasında, anne ve babasının genel sağlık sigortalısı olup olmamasının önemi bulunmuyor. 18 yaşını dolduran çocuk eğitimde değilse gelir testine tabi tutulacak ve aylık gelir durumuna göre, prim ödemeden veya belirttiğimiz usul ve esaslarda prim ödeyerek, sağlık yardımı alacak. Ancak lise ve dengi eğitimde 20 yaşını, yüksek öğrenimde 25 yaşını doldurana kadar çocuklar prim ödemeden sağlık yardımı alabilecekler. Lise ve dengi okulda 20 yaşını, yüksek öğrenimde 25 yaşını dolduran çocuk da zorunlu olarak genel sağlık sigortasına girecek ve gelir testi yapılmak suretiyle belirlenecek olan aylık gelir durumuna göre; prim ödemeden veya prim ödeyerek sağlık yardımı alacak.

Gelir testi sonuçlanana kadar herkes aylık 106.38 TL prim ödeyecek

İşsizlere ve yeşil kartlılara uygulanan genel sağlık sigortasının püf noktasını ‘gelir tespiti’ oluşturuyor. Çünkü; işsizin veya yeşil kartlının sağlık yardımı almak için prim ödeyip ödemeyeceği, prim ödenecekse, ödenecek prim tutarı, gelir testiyle tespit edilen aylık gelir tutarına göre belirleniyor. Ayrıca, gelir tespit edilene kadar prim ödenecek olması da gelir tespitinin bir an önce yapılmasını zorunlu kılıyor. Çünkü, gelir tespit edilene kadar genel sağlık sigortalısı yapılan işsiz adına aylık 106.38 TL prim tahakkuk ettirilecek. Prim, süresi içinde ödenmezse gecikme faizi ve gecikme zammı oluşacak.

Gelir testi istemeyenler aylık 212.76 TL prim ödeyecek
Haklarında gelir testi yapılmasını istemeyenler, asgari ücretin iki katının (1773 TL) yüzde 12’si kadar, yani aylık 212.76 TL prim ödeyerek sağlık yardımı alacak. Gelir testi yapılmasını istemeyen kişi genel sağlık sigortalısı, eş ve çocukları ve varsa büyük anne ve büyük babası, genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi olarak, genel sağlık sigortasına tescil edilecek. Genel sağlık sigortalısı ayda 212.76 TL prim ödeyerek, diğerleri yani genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişiler (eş, çocuk, büyük anne ve büyük baba) prim ödemeden sağlık yardımı alacak. Aynı şekilde aile içinde kişi başına düşen aylık geliri asgari ücretin iki katından fazla olduğunu beyan edenler de haklarında gelir testi yapılmaksızın aylık 212.76 TL prim ödeyerek sağlık yardımı alacak.

Gelir tespiti sorun yaratacak
Gelir tespiti sonuçlanana kadar prim ödenecek olması ve tespit edilen gelir tutarına göre prim ödeme zorunluluğu olduğu için gelir tespitinin süresinin başvuru tarihinden itibaren en geç ‘bir ay’ içinde sonuçlandırılması öngörülmüş. Dolayısıyla, gelir tespitinin, gelir tespiti başvuru tarihinden itibaren en geç bir ay içinde sonuçlandırılması gerekiyor. Süre, başvuru tarihinden itibaren başladığından SGK’nın tebliğ edeceği, ‘gelir testi yaptırın’ yazısı üzerine, vakit geçirmeden başvurmakta yarar var. Ancak, yaklaşık 2 milyon civarındaki kişinin bir ay içinde başvuru yapması halinde, gelir testinin bir ay içinde nasıl sonuçlandırılacağı da ayrı bir sorun olarak görünüyor. Yetkililerin bu hususu dikkate almasında yarar var.

Gelir testinin yenilenmesi ve özellikli durumlar
1 Ocak 2012’den itibaren genel sağlık sigortalısı yapılan 2 milyon kişiden, gelir tespiti yapılanların gelir durumları ödenen prim tutarını etkileyecek şekilde değişenler, ‘bir ay’ içinde, bulundukları yerdeki sosyal yardım ve dayanışma vakfına başvurarak gelir testinin yenilenmesini istemek zorunda. Gelir durumu değişen kişilerin başvurusu üzerine gelir tespitleri yeniden yapılacak ve tespit edilen yeni gelir tutarına göre; prim ödemeden veya ne kadar prim ödeyerek sağlık yardımı alacakları belirlenecek. Ayrıca soysal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları da sürekli olarak kişilerin gelir durumunu izleyecek. Gelir durumunda değişiklik olduğunu tespit ettiği kişilerin başvurusunu beklemeden, gelir tespitini yenileyecek.

Yeşil kartlıların durumu
Yaklaşık 9 milyon 140 bin yeşil kartlı, 1 Ocak’ta genel sağlık sigortalısı yapıldı. Yeşil kartlılar 2011 sonuna kadar nasıl prim ödemeden sağlık yardımı alıyorsa, 1 Ocak 2012’den itibaren de aynı şekilde prim ödemeden sağlık yardımı alacak. Ancak, bir yıllık vize süresi dolan yeşil kartlılar, vizelerinin dolduğu tarihten itibaren bir ay içinde, gelir testi yaptırmak için bulundukları yerdeki sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarına başvuracak. Başvuru sahibi yeşil kartlılar, aynen işsizlerde olduğu gibi gelir testine tabi tutulacak ve yukarıda anlatılan usulde, aile içinde kişi başına düşen aylık gelir tutarı tespit edilecek. Yapılacak gelir testine göre; aile içindeki kişi başına düşen gelir tutarı asgari ücretin üçte birinden, yani 295.50 TL’den az olanlar prim ödemeden sağlık yardımı alacak. Kişi başına düşen gelir tutarının asgari ücretin üçte biri (295.50 TL) ile asgari ücret arasında olduğu tespit edilen yeşil kartlılar, aylık 35.46 TL, aylık geliri asgari ücret ile asgari ücretin iki katı arasında olduğu tespit edilen yeşil kartlılar aylık 106.38 TL’ye sağlık yardımı alacak. Aile içi kişi başına düşen aylık geliri asgari ücretin iki katından (1773 TL) fazla olduğu tespit edilen yeşil kartlılarda ise aylık 212.76 TL sağlık primi istenecek. Gelir testine tabi tutulduktan sonra yeşil kartlılardan en az yarısının prim ödeyerek sağlık yardımı alması bekleniyor. Nitekim, yetkililerin de 2012 yılında yeşil kartlılara yapılan sağlık harcamalarında, 4 milyar TL tasarruf yapılacağını açıklamaları da gelir testi sonunda yeşil kartlı sayının en az yarısının prim ödemeye başlayacağı anlamına geliyor. Yeşil kartlılardan hakkı olmadığı halde prim ödemeden sağlık yardımı alanlar için, bedava sağlık yardımı alma devrinin sona ereceği açıkça görülüyor.

Hanedeki birey sayısı değişirse
Doğum, ölüm, evlenme, boşanma ve benzeri nedenlerle hanedeki aile bireyi sayısının değiştiğinin tespit edilmesi durumunda, gelir testi yenilenecek. Ödenecek genel sağlık sigortası primi, yeniden yapılacak gelir testiyle belirlenecek olan aile içi kişi başına düşen aylık gelir tutarına göre belirlenecek. Aile içinde kişi başına düşen aylık geliri asgari ücretin üçte birinden (295.50 TL) az olduğu için primleri devlet tarafından ödendiğinden prim ödemeden sağlık yardımı alanlar ile asgari ücretin üçte biri üstünden ayda 35.46 TL prim ödeyenlerin, ev ziyaretleri vakıf personeli tarafından her yıl yenilenecek. Genel sağlık sigortasına tescil yapıldığı tarihten itibaren ‘90 günde’ bir aile içindeki kişilere ait bilgiler otomatik olarak güncellenecek. Güncelleme sonucunda durumunda değişiklik olduğu tespit edilenlerin, tespit edilen aile içinde kişi başına düşen aylık gelir tutarı üstünden ödeyeceği aylık prim tutarı yeniden belirlenecek. Kişinin gelirinde ödeyeceği prim miktarında bir değişiklik olduğunun bildirilmesi ve gelir tespiti istenmesi halinde, en geç bir ay içinde gelir testi yapılarak, prim ödemeye esas gelir yeniden belirlenecek. Yukarıdaki durumlar hariç genel sağlık sigortalısı yapılanlar, gelir tespitinin yapıldığı tarihten itibaren 6 ay geçmedikçe gelir tespitinin yenilenmesi talebinde bulunamayacak.

Ekrem Sarısı
Posta Gazetesi
 

Bir cevap yazın